یانه‌ رؤچنه گه‌ل کوشتەی - ژینۆساید

گه‌ل کوشتەی - ژینۆساید

پێناسە وگەلکوژی یان گەلکوشتەی چێشا؟ گەلکوژی یانی هەرکردەوێ کە بەنیازو دلێنەبەردەی وفۆتنای  گرد یان بەشێ جەنەتەوێوە، یا ڕەگەزێ،گروپێ ئەتنی،یان ئاینی ئەنجام دریۆ( genocide ) جینۆساید  واچێ لاتینیەنە ،جە دوێ واچا  جینgen  بەماناو ڕەگەز ی مێ یان یەکەو دروس بیەوە بەشەری،،سایدcide بەماناو قڕ کەردەی ،کوشتەی و دلێنەبەردەی ،ڕەشە کوژی

پێناسەو نەتەوە یەکگرتوەکا پەی  ژینۆسایدی-گەلکوشتەی

هەوڵو تەقەلای بەپلانو بەرنامەن جەلایەنو دەسەلاتێوە یان دەولەتێوە پەی دلێنەبەردەو گەلێ تەری کەپێوەژیوا، ئەگەر دلێنە نەبەرۆش بۆ بە بایسو  مەتەرسیو خەتەری سەرو بیەی دەسەلاتو وێش

پەی نمونەی ماچمێ ئەنفال گەلکوژیا: یانی سەلەمیان کەئیراق پەی نیازو مەبەستو تایبەتی وێش  گەل و کوردیش دلێنەبەردەن،کە لادەگا نشینەکێ کوردسانیش گرتێو بەزیندەیی کەردێش چێرو خاکیوە،کە بەشێ گرنگ وفرێ بێنێ جەنەتەوەو کوردی،پی شێوە تاوانێ گەورێو ترسانکەش کەردە دەرهەق بە گەل وکوردی

کۆمەڵکوشتەی ،ڕەشەکوژی،قڕکەردەی، یا گەلکوشتەی؟

کۆمەڵکوشتەی،ڕەشەکوژی یا قڕکەردەی تایبەتمەندی گەلکوشتەینێ،بەلام ماناو ڕاسەوخۆ و گەلکوشتەی مەدا،چونکە گرد کۆمەڵ کوشتێوە یا قڕکەردەی گەل کوشتەی نیا،،،،کە ماچمێ یان واچا کۆمەڵکوشتەی یان قڕ کەردەی،مەزانمێ مەبەست چێشا ،ئایا پاکتاوی ڕەگەزین پێسە تاوانو دژ بەمرۆڤایەتین،یان کوشتارێ بەکۆمەڵا بەهۆکارو کۆمەلایەتین،یان کوشتارێن هۆکارش دیار نیا.....هەرپاسە کۆمەڵكوشتەی کریۆ کوشتەی پەنج تا دە کەسێ یا سەد یا هەزار کەسێ بۆجە ڕوداوێ تەریکو نادیارەنەبۆ،،،ئی کۆمەڵکوشتەیە مەلا خانەو تاوان و گەل کوشتەی وە،،پەی نمونەی کوشتەو 250 کەسا بەهۆو تەقنایۆ بۆمبێوی وێ کوشیوە،کۆمەڵکوشیو قڕکەردەی خەڵكین چا یاگێنە،بەلام گەل کوشتەی نیا. یانی چێگەنە مەبەستو نیازو کۆمەلکوشتەکەی نەسەلەمیان کە تایبەت بۆ و پلانو بەرنامەش بیەبۆ،مەزانمێ مەبەستو کوشتارەکای دلینەبەردەی بەشێ گرنگ و خەلکی دەسنیشان کریا بیەن،هەرپاسە پەی چێشی ئاخەلکە کریان ئامانج،یان ئی خەڵکە کە کریان ئامانج پەی کوشتەی  فرە گرنگو ژمارەشا فرەن کە بانە بایسو خەتەری ،،،،،،،وەرو ئانەی کۆمەڵکوشتەی  وقڕکەردەی چەمکێ  وەر وەڵان ماناو واتای فرێ مدۆ دەسۆ

بەلام کە ماچمێ گەلکوشتەی(گەلکوژی) یەک دنە گومان نیا و ماناکیش دیارەنە ئادیچ  (تاوان و دلێنەبەردەی  گروپێ یان خەڵکێ دیاری کریا کە نەتەوە و ڕەگەز و ئاینش جیابۆ جە نەتەوەی سەردەسەی ودەسەلات داری

فەرماودێ جەنی پیناسە بڕێ جە شارەزایا بوارو جینۆساید-گەلکوشتەی:

ئیسرایل چەرنیisrael w.charny   ماچۆ:  کوشتە و بەکۆمەڵی ژمارێ دیاری کریا و کۆمەلە ئیناسانێ بێ بەرگری کە جە وەختو جەنگینە نەبا،،ملۆ خانەو گەلکوشتەیۆ-گەلکوژیوە

ئیرڤینگ لویس هۆرڤیتزirving Louis horowitz : ماچۆ..گەلکوژی یانی دلێنەبەردەی و وردوخاش کەدەی بەسسیستمی   کۆمەلە خەڵکێ بێتاوانین جەلایەنو دەزگا بیرۆکراتەکاوە

پیتەردرۆست Pieter Drost    ماچۆ:گەلکوشتەی یانی دلینەبەردە وفۆتنای بە ئاگایانە وبەبەرنامە وئینسانەکان  وەرو بەئەندام بیەیەشا جە  کۆمەڵگێوەنە ( حیزبێ یان ڕیکخراوێنە...)

هەنری هەتنباخHenry R.huttenbach ماچۆ: گەلکوژی یانی هەر کردەوێ کە هەڕەشێ با سەرو بیەی یان مەنەیۆ گروپێ،،،یانی هەڕەشێ و خەتەر پەی دلینەبەردەی گروپێ

ستیڤن کاتزStevn Lkatz:  ماچۆ تانیا وەختێ گەلکوژی ئینا ئارانە ،کە نیازو دلێنەبەردەی گروپێ بۆ

 

ئی پێناسە بەریز شاخەوان شۆڕشی کەردەن کە شارەزاو بوارو جینۆسایدین، منیچ هۆرگێلنان پەی زوانو شیرنو هەورامی

                                                د.ناجح حمەگوڵپی  30/5/2012 هەلەبجە

سه‌رنجې

  • 1) سه‌رنامه‌ش نیا

    Author: حسین خورا

    سلام ممنون جه وبلاکه که نا که به زوان وو شیرین وو هه ورامانین د ه س نا وه ش بو سه ریچ ذه ئه مه وه ش حاله بی مه

سه‌رنجېوی تازه‌ بنیه‌ره‌‌