یانه‌

کاوه‌ترۆ ئاشتی و پێوه‌ره‌ ژیوای وه‌ڵاتوو چکی په‌ی هه‌میشه‌ی پرا

(به‌ بۆنه‌و مه‌رگوو واتسلاو هاوێڵ)­یه‌وه‌

قه‌ڕنۆ ویسی پا گرذوو ویه‌رذه‌ تاڵه‌یشه‌وه‌، پا ئاژاولاشه‌وه‌ که‌ سه‌نگۆ به‌شه‌ریش تا نزمته‌رین ڕاده‌و وێش کێشته‌ره‌ واری و نزیک به‌ په‌نجا ملیۆن نه‌فه‌را ته‌نیا جه‌ دوێ شه‌ڕێ جه‌هانیێنه‌ بێ هیچ تاوانێو گیانشا چنه‌ ئه‌سنیا ئێتر با ئاشۆی مه‌حاڵیێ مدرا که‌ ملهۆڕه‌ پڕوپووچه‌کێ شنیه‌ی گیانوو خه‌ڵکه‌که‌یشا، قازانجیوی مه‌کینیچش بیه‌ن و ئاذیچ هۆرکه‌وته‌ی و سه‌ره‌ به‌رئارذه‌ی ئا بنیاذمه‌ ژیرا بیه‌نه‌ که‌ هه‌واڵوو ئاشتی و پێوه‌ره‌ ژیوایشا ئیسه‌یچه‌ جه‌ سه‌ذه‌و ویس و یه‌کیه‌نه‌ گۆشێ خه‌ڵکی زرینگنۆوه‌ که‌ به‌ باوه‌ڕم یۆ چانیشا "واتسلاو هاوێڵ" ڕاوه‌به‌ره‌ وه‌ڵینه‌که‌و وه‌ڵاتوو چکی بێ که‌ به‌داخه‌وه‌ ڕۆ 18 مانگۆ دێسامبروو 2011ی په‌ی هه‌میشه‌ی چه‌مێش قووجنه‌یش.

واتسلاو هاوێڵ یۆ چا نویسه‌ر و نه‌مایشنامه‌نویسه‌ ویر به‌رز و به‌ئاوه‌زا بێ که‌ ژیوایش بی به‌ دوێ به‌شێ و جه‌ هه‌ر دوه‌ به‌شکه‌یچشه‌نه‌ سه‌ربه‌رزانه‌ هۆروه‌ست. هاوێڵ هه‌م جه‌ دنیا وه‌رهه‌ڵاکه‌و نویسه‌ریشه‌نه‌ بی به‌ نویسه‌ریوی گه‌وره‌ و چنه‌زان که‌ خه‌ڵک چنه‌یچنێنێ باڵاو نویسته‌کاشاوه‌ هه‌م جه‌ دنیاو سیاسه‌تیه‌نه‌ زه‌مانێو پاڵش دا کۆرسی قۆره‌تیه‌وه‌ به‌ ئاوه‌زیوی پنه‌یاوا سه‌له‌مناش که‌ کریۆ چه‌په‌وانه‌و ئێستالینی و  هیتلێری سیاسه‌ت بریۆ ڕاوه‌ و ونی لووتۆ که‌سیچه‌ره‌ نه‌مجیۆره‌.                                                                                                           

واتسلاو هاوێڵ جه‌ مانگۆ ئۆکتۆبروو ساڵۆ 1936ی جه‌ وه‌ڵاتوو چکۆسڵه‌واکی ئامانه‌نه‌ ژیوای. ئه‌ذا و تاته‌ش نه‌یارێ حکوومه‌تی کۆمۆنیستی بیێنێ و هه‌ر پا بۆنه‌وه‌ هاوێڵ وانایش فره‌ سته‌م بیه‌نه‌وه‌ و ده‌سه‌ڵات بیه‌ن به‌ وه‌رپه‌نگ و وه‌ربه‌س په‌ی وانایش به‌ڵام واتسلاو ده‌سش جه‌ ده‌رسی نه‌کێشته‌ن و جه‌ وانگا شه‌وانه‌کانه‌ وانانش تا زانشتگای سه‌نعه‌تی پراگیه‌نه‌ پێسه‌ وانیاری هۆرگیریان. واتسلاو هاوێڵ هه‌ر چا بنه‌ڕانه‌ میاڤۆنه‌ ژیری و زاناییش جه‌ نویسته‌ینه‌ و ده‌س مذۆ نویسته‌ی نه‌مایشناما و به‌ شیویوی ڕێک و پێک جه‌ ساڵۆ 1963 و دماو نویسته‌ی نه‌مایشنامه‌و "جه‌ژنۆ دلێ باخی" خاس مژناسیۆ به‌ خه‌ڵکی و بۆ به‌ وه‌شه‌ویسشا. متاڤی واچی زه‌مانوو ده‌سپنه‌ که‌رذه‌ی نه‌یاری هه‌ره‌قه‌تینوو هاوێڵی چنی ده‌سه‌ڵاتی کۆمۆنیستی هۆرگێڵۆوه‌ په‌ی شۆنۆ وه‌هاروو پراگی جه‌ ساڵۆ 1968ی که‌ چا وه‌خته‌وه‌ چننێ جارێچ گنۆنه‌ کۆنجێڵه‌و زیندانی و فره‌ته‌رین ماوه‌و ئه‌وه‌مه‌نایش چوار ساڵێ بیه‌ن، هاوێڵ به‌ ئازایه‌تی وێش ده‌س جه‌ نه‌یاری که‌رذه‌ی ده‌سه‌ڵاتی مه‌کێشۆ تا جه‌ ساڵۆ 1989یه‌نه‌ شۆڕشوو ئازادی نیشتگاکه‌یش سه‌ر ڤزۆ بێ ئانه‌یه‌ کلکۆ که‌سی ڕێشه‌ بۆ!! و بۆ به‌ وه‌شکه‌روو شۆڕشیوی مه‌خمه‌ڵی جه‌ چکۆسڵه‌واکیه‌نه‌. شۆنیه‌ره‌ که‌ بۆ به‌ ڕاوه‌به‌روو وه‌ڵاته‌که‌یش ساڵۆ 1990ی به‌شێو جه‌ خه‌ڵکوو نیشتگاکه‌یش داواو جیاوه‌ بیه‌ی که‌را که‌ هاوێڵ بێ ئانه‌یه‌ گه‌ره‌شێلوو حه‌قیشا که‌رۆ، داواکێشا په‌سینۆ و چا وه‌خته‌وه‌ ته‌نیا بۆ به‌ ڕاوه‌به‌روو وه‌ڵاتوو چکی. واتسلاو هاوێڵ تا ئیسه‌ فره‌و خه‌ڵاته‌ به‌هه‌میه‌ته‌ جه‌هانیه‌کاش وه‌روو ئینسان دۆسیش گێرتێنێ پێسه‌ "مه‌داڵوو ئازادی فیلادێلفیای" جه‌ ساڵۆ 1994یه‌نه‌ یام خه‌ڵاتوو "سۆڵحۆ گاندی" وه‌ڵاتوو هێندی جه‌ ساڵۆ 2003نه‌، هه‌ر پاسه‌ که‌ڕه‌تیویچ بۆ به‌ کاندیدوو ئه‌وه‌به‌رذه‌ی خه‌ڵاتوو "سۆڵحۆ نۆبێڵ"ی. واتسلاو هاوێڵ کۆچێو دماو ئانه‌یه‌ ساڵۆ 1989ی بی به‌ ڕاوه‌به‌ر، ئه‌مره‌ش که‌رذه‌ به‌ ئازاد بیه‌ی فره‌و ئا قۆڵبینیایا که‌ جه‌ حکوومه‌تی وه‌ڵینه‌نه‌ هه‌رمانبه‌رێ بیێنێ و ته‌نانه‌ت بۆڵه‌بۆڵوو نه‌یاره‌کاش شۆنیه‌وه‌ بێ به‌ڵام چوونکه‌تی باوه‌ڕش به‌ ئازادی به‌شه‌ری بێ گۆشێش وه‌راوه‌ر پا قسا ئاخه‌نه‌یش!!.                                                                              

واتسلاو هاوێڵ په‌ی جاری دووه‌می ساڵۆ 1998ی بیه‌وه‌ به‌ ڕاوه‌به‌ر به‌ڵام وه‌روو ناکۆکی و نه‌وه‌شیش ساڵۆ 2003 جه‌ قۆره‌تی لاش گێرت و دماو هه‌شت ساڵاره‌ جه‌ ڕۆ 18مانگۆ دیسامبروو 2011ی به‌ نه‌وه‌شی شێرپه‌نجه‌و شۆشێوه‌ جه‌ ته‌مه‌نوو 75 ساڵیه‌نه‌ دنیاش ئاست جیا.                                                                                              

به‌ڕاسی واتسلاو هاوێڵ جه‌ هه‌ر دوه‌ به‌شکاو ژیوایشه‌نه‌ هۆروه‌سته‌ بێ و په‌ی ساتیویچ ویروو یازادی نه‌وعوو به‌شه‌ری مه‌ژگشه‌نه‌ لانه‌شی.                                                                                                       

ئۆمید حه‌بیبی

سه‌رنجې

No Comments, be the first to Comment

سه‌رنجېوی تازه‌ بنیه‌ره‌‌