ها ڵ ــ 5:

پێسهو شهتڵهو تهماتا ئاو ئاژین کهری ، به گهرم بیهی وهروبانی ، تاویای وهروێ بنارو کهشا ، خهلک کهوت جموجوڵ . کورد واتهنی " وههاران

ونی لهشی تهڕهبۆوه " . بهشی پهی باخی ، تازهکهردهی کهلهکه ڕژاکان ، کهنهی دهورو بهرو دارنهمام و هۆربهسهی جۆ ئاوهکان ، جۆماڵ ،

مێوبڕیهی ، سورکهردهی باخه دهیما ( مێوهدهیمی) ، بهشی چهنی وهرهگهلی ، گهله ، گاوگهل.

ژهنو کناچی بهینا بهین ملو بنارو کهشی پهی هۆرکهنهی (چوزهکنگهر ، گێلاخه ، سهیدران ، ههلچی ، پیچک ، خازی ، خوژه ، تهڕه ، سورهبنه

، کنیوالی ، ڕیواوی ، کورهکه نینۆر ، شنگی ، پیژۆکی ، پوینه ، بریهمی و... ) مهگێران .

ئی گیواوی : وههاران قووت و پیخۆر پهی خهڵکی ههژارو کهم داهاتی بێنی . ڕهنگین سفرهو سروشتی فهرق پهی کهسی قایل نهوی . گرد

کهسی تاوی بهشو ویش چی نێممهتیه هۆرگیرۆ .

خۆزگه بهشهر ئی بونهوهره سازیا دهسو سروشتی ههر پاسه سروشت دهسو دڵ وازهن ، بهشهریش فیره تهماع نهبیایا . پاسه ڕیش چهرمی

باس مهکهران " تهماعه دنیاش کوشتینه " . جهنگ ، یانه ویرانی ، فره جه نهوهشیهکان ، تیک شیهی برایهتی و ڕهنج و مهینهت

فرهتهر جه خهرمان ـ و تهماعی شهنی کهرو . قهدیما واتهن : بێ تهماع دڵ گهش و ڕوو وهشهن " .

ئاژهڵداری ، کهم کهم حهیوانشان زنیهبی . ڕیوانه مهشیا پهی دۆشای حهیوانهکا لوایبیان بهرو دهگای . کهشو کۆ ئیساڵ دهماخهن . واران و

وهروه ئهگهر پێسه ئێساڵی فره وارۆ گیان وزۆ لی دڵو کهشو کۆی . کهش و سارا به بی وارای دهماخش نیهن .

ساو پهناو ئی کۆساره ئهوه ڕازیا و وهش پهنه کهوتهینه ههر کۆی چهم وزی کوڕ و کناچی ، ژهن و پیــا ، بنارو قهدپاڵ ، دهشت و دهرهنه

چهنی ڕازو نیاز و دهردو دڵ و باس کهردهی نهواچیاکا دهسه دهسه ، بهشی خهریکی هۆرکهنهی گیواوی وههاری ، بهشی تهر هورپڕکی و

گۆرانی واتهینی .

بێرهگا ، ههرمانهو دهرهی ، ههوارگه ، ئینه ههرکام دهرفهتی باش پهی یوتر دیهی کوڕ و کناچه تازه پهنه یاواکانهن . ڕیشه پیکای وهشهویسی

پاک و بیگهرد دور جه ههتک و بی حورمهتی ، فره جاری چی وهرزهنه بیهن به هۆکار پهی چهکهرهو ژیوای هام بهشی . ئی جۆره شوکهردهی

یان ، ژهن ئاردهیه که بنه ماش سهرو وهشهویسی هۆر بینیێ تاوسهر و درێژهدار چهنی وهشی و ناوهشی یۆتری ساچیێ . فره کهم هۆرگنی

وهشهویسی چێمنه توشو پڕچیای بهی .

قهدیم تا ئی سهردهمه پێسه ئامان ، ژهن و پیا ، شان به شان ملشان دان چیرو ههرماناره پهی ژیوای ئارام و پهڕ جه بهختهوهری ،

چێگه ژهن و پیا ههر پێسه باقی بونهوهرهکاو سروشتی ڕهنجی هامشان شان به بێ جیاوازی پهی نهسڵ به نهسڵ به دڵوازی و حورمهتهوه

پاریزیان .

نێرو مای هامسهر ، ههرکام دهسهلاتدار و پارێزهرو بنهماو یانهی و قازانجه هام بهشهکان بیهنی ، ئهگهر پیا ههڵوچی ، تفی ، ههلوی

یان ههنار و ههر بهرههمیتهرـ ش بهردهن کاروان تا به فاڕای چهنی خهلهی (گهنمه، یهوه ) ، ڕزق و ڕۆزی زمسان و سهرجهمو ساڵێش وسته بۆ

لی کهنوـ ی( هماری دهسکهرد ) ، ژهنی پارێزگاری و پهروهردهو زاڕۆڵان ، سهروکاری حهیوانهکا ، کارو لێ باخ و ههرمانهو پاکو تهمیسی

یانهیش به ئهوپهڕو دڵسۆزی به یاگێ ئاوردهن ، ڕهنگهن فره نواچیابۆ ئهگهر ژهنی به کهسایهتی گرینگ و پله یهک پهی پاریزناو سهقام و

پێسه کۆلهکی یانهی چی مهڵبهندهنه نامێ بهرمی . ئینه وێش بهڵگهی ئهسهح پهی سڵامهتی کورهک (ههسته) و بنه ماڵهی دهسنیشان

کهردهیش یاگی وێش ههنه . فره بنهماڵی ههنێ جیاتی نامی پیاو یانهی به نامی ژهنه کان نام و دهنگ شان بهر شیهن .

ژهنی نه تهنیا پهی ههرمان بهردهی بهڵ ، پێسه کهسایهتی ، کۆمهڵایهتی ، سیاسی ، ئایینی ، تاوانش پلهو پایه شان به شان چهنی پیای دهس

وزۆ . تهوفیر یا جیاوازی نه پهی خۆنهواری بیهن و نه پهی ههرمانهو دین یا دهسهلاتدارهتی . فرێ جه ژهنان پیسه خهڵیفهی ، کێخا ، سان

یا ڕاوێژکاریی دهسهڵاتداران و هتد دهورو نهقششان گێڵنان .

یهری جۆری بهرهم و دهس مایه حاسڵو ڕهنجو خهڵکی پهی ژیوای ، ههڵبهت ژیوای به دور جه تهشریفات و فراوان خوازی بی .

1ـ سنعهتی خۆماڵی [ پاپۆش، تهنپۆش ، قوماش ، پێخهف ،دهواو دهرمان و هتد ...] .

2 ـ بهرو دار و درختی [ ههنار ،تفی ، ههلو، ههلوچه ، ههمرۆ، شێڵانی ،بهیی ، ساوی ،هاڵی( ههنوری) ، وهزی ] . به پاو ئانهیه دهرهتان پهی

یاونای حاسڵی زیاد جه نیازی ناوخۆیی و یاونایش به دهسو خوازیاران ئاستهم و کهرهسهی گورجوگۆڵی ماشینی پهی سهفهری دهسهیاو نهویهن

فرهتهر سهمهرو دارهکان سهرهتا وشک کریان [ شێڵانی ، ههڵو ،تفی، ههڵوچه ، ههمرۆ، ههناردانی ، دۆشاو ،مهژگه ، ههچ کوچی ، کشمیشی ]

دماتهر (پاییز) که ههرمانه و سهرقاڵی کهمتهر بیهن به کاروان بریان یاگه نزیکهکان ، چا یاگانه که دهشتایی [ شارهزور ، مایدهشت ، لهیلاخ ]

چهنی گهنمه ، یهوه ، نوهیی، ماشه ، میژوی ، ئاڵو گۆڕ کریان . گهنمه پێسه ڕزقی ئهسڵی پهی درێژهو ژیوای دهوری بنه ڕهتیش سهرو

کۆمهڵگای بیهن . بیارای زمسانی سهخت و بێ تهرسی جه قاتو قڕی ئاوهخته یاگهگیر بیهن که '' کهنو'' وهڵی وارشتو زمسانی پهڕ جه ڕزقی

کریابۆ .

فرهو ساڵان که زانای مهزهندهشان کهردهن ساڵه سهخت و دهوامدارهنه جاڕچی لوان سهوروبانی و قڕان : " ئهگهر کهسی ڕزق و ڕۆزی وێش و

حهیوانهکاش تهمام نیهن با وهڵی وارای یهکهم وهروێ بار کهرۆ ئهو گهرمهسێر و سهرهو وێش و زاڕۆکاس جه قڕانی بهر کهرۆ " .

گهنمــه و دانهوێڵهی تهر پهی ژیوای خهڵکی دهوری وهرچهمش بیهن . تفاقو حهیوانی ( ئاڵف ) که ئهشیا هامنانی جه باخ و کهشوکۆ جهم

کریا بیا زمسانانی ژیوای ئاژهڵی وزێ وههار . مهشیا ههرکهس سهرحهساوش کهردهبیا ئهگهر زمسان درێژتهر و وارش ( وهروه ـ واران ) فره

وارا بیا ، ماڵات بی تفاق نهگنۆ .

3 ـ ئاژهڵداری ، یۆتهر جه کانگاکان که یاردیدهری ئابوری شماره کریان . دیارهن وهی کهردهی حهیوانی چی وهلاتهنه زهحمهت و مهرارهتش

زیاتهر بیهن ، پهوچی خهڵک نهتاوانشان پێسه یاگه دهشتاییهکا ئاژهڵی فره وهی کهران . " دهم دۆ " چێگۆ ئامهن . ئینه

واتهو ئا کهسانهن پهی یاونای ژمارهو حهیوانهکانشان . یانی های دابین کهردهی ئێحتیاجیی وێشان .

پۆس ، پهژم ، گۆشت ، شۆت ، ماس ، کهری ، ڕوهن ، پهنێره ، کهشکی ، دۆ ، هێڵه ، ههریۆ یانهکانه کهمو فره دهس گنی . ههڵبهت

حهیوانی باربهر [قاتره(ههسهره) ، ئهسپ و ههره کهمتهر ] ، دێر زهمانۆ ژیوای ئی خهڵکینه یاگێ تایوهتهش بیینه .

ساوپهنا ئی زهحمهتینه کاروانو ژیوای ساڵ و مانگش شۆنی یۆتریره پێسهو تهسبیحهکا دهسو خهلکی وناراینی . تهوهنی ، دار ، گول ، خاک ،

ئاوی هانه چهمهکا ، زمسان ، وههار ، هامن ،پاییز ، باخ ، دهر و دول ، حهیوان و ههرچی بونهوهر چی مهڵبهنده دهس مهگنۆ چهنی ههنتری

ئاشنا ، دۆسی وهشهویس و بی یۆترینی نا ئارامی لهش و گیانشانهره هۆر وهزان .

ژهرهژی کهشا به دهنگو سیا چهمانهی قاسپهو شهوق و زهوقی گێرۆشان . هاژهو ئاوی کۆسارهکا ههر ڕاویاری وزۆ گرینگه گرینگ . شمشاڵو

شوانهی ، قاڕهو مهیا ، بارهو وهرهو بزڵهی ههرکام دیمهنێ جـه مانیایی ههرمانهو ڕۆی سهرو تهوهن نــما قهراخو ئاوهکاوه جه لهشی دور وزان .

دین و دینداری گۆشیوه تهرهن که تیکهلاوی دمایی نانمهش چهنی ساتهکانو ژیوای خهلکی ئامێتهن . دین دلی ئی کهشانه نه مهیلش چهنی جهنگ

و ئاژاوهی سازگارهن نه ئارهزوش ئهها لاو کوشتهی هێرش بهردهی و سۆچنای مهلۆ و نه زۆر و زۆرداری وزۆ سهرو ڕاو کهسی . دین یاریدهر

پهی ژیوای خاستهر ، برایهتی و یۆ دڵی ، پاکی لهش و ڕۆحی ، ڕاسیو ڕاس واچی ، ڕاس کرداری چهنی دهورو بهری ، خهم واردهی پهی

بهرکهردهی شهکهتی و دوروستهی شهکهتی و پهژارهو هامسا و بهرهامسای مۆچیار و ڕانمونی کهرهن .

دهسهلات : تا بهینی چێوهڵتهر ڕیک وستهو چارهسهر کهردهی ناتهمامی و کێشه کۆمهلایهتیهکان به ڕاسپاردهو حاکمی لوی راوه . حاکم

بهگزاده (میری ویماڵی ) بینی . دماتهر دهسهلاتی لاوهکی پهلامارو مهڵبهندهکهیش دا و دهسهڵات کهوت دهسو بێگانهی . دهسهلاتی وێمانه

ههرچی کهمی و ناتهمامیش بی دیسان جه جهورو ئهمنیه ـ ی خاستهر بــی .تا چند ساڵی چؤ دمای "تفهنگچی" جار جار بهر گنـی ، ئهمنیه

(ژاندام) به ئامای " تفهنگچی" فره سهخلهت بــی و دهس کهری به ئهزیهت وئازارداو خهڵکی .

سهروجار چن کهسی وهرو یاردی دای پاسکای و ئامۆشۆ دهمو دهزگاو حکومهتی جهزرهبهو تفهنگچیان شان دی . ئهنجام چامنهش سهرئامه

دهوروبهر یۆشان گرت ، یۆگرتهی چامنه که وهره وهره فزهش جه خهڵکی بڕی و قوڕو قاپ زاڵ کریا .

کۆتایی بهشو پهنجی . ئــاڵمان ــ سدێق بابایی 14.12.2008