هاڵ - 4

ماموسا جه قسهکاو میرزا ڕهحیمی ئهرخاین بی . پیایوه بیوهی ، میمان پهزیر ، و ئههلو ، عیلــم و زانایی تهماشا ـ-ش کهری . بهڵام ههرچی ئیلاو ئهولا کهری جه نیازو کیخای نیاوینه ! متمانه کهردهی به قسهکانو مارف-ـ ی که زمسانی سهختی چیمنهنه پهی ورده ههرمانی بلو شار چهنی فکریش یو نه گیری .

فهقیهتی ماموسای چنده ساڵیوه- ش(چهو دیم ) بهسهر شیهبی . دماتهر سهروساڵ شارو دهگاکاتهری ( ئی دیم ـ و) وهڵاتیش پهی وانای عیلمی دیه بی . چهنی فره جه ماموسا دنیا دیدهکا ئاوهختی ههر دوه دیمی وهڵاتینه حهشرو نهشرش بیهبی . ئینه گرد سهردو گهرمو ڕوزگاریش فیر کهردهبی .

شهڕی دووهمی عالهمی ، جهورو زڵمو لاینهکا ، پهی چیر دهسهکهردهی خهڵکی و تالان و بهرو بومی شان ، خاس زانی . خاس زانی پیای حاکمه تازه پهنه یاواکا ههرکام پیشهشان گیرفان پهر کهردهی ویشانهن . ماموسا شاره زابی که تهرسی جه لایوه ، نهزانی و نهویهی خۆندهواری جه لایوهتهر بهشهی جه وهڵاتیان وزو لــی تهڵی چهپاو چیان . پهوچی واتش :

کاکه مارف ، تو پهی ههر ههرمانهی لواینی شار کهیفو ویتا . من جاریی وهڵین که تو چیگه نهویشی سهرو ئارهزو ( سوفی کاکه ی ) پهی تهمامنای ورده قسا لی دهگای چهنی جهماعهتو مزگی قسیم کهردی . گهنجهکی داخواز کهرا پهرسو جۆ کهرم . بزانــم (ئهسکه) چی

کوشیان ؟

من خاس زانو ئی قسی سهره ئهو هیچ یاگی بهر نمه کهرو ، کهس جوابو ئیمه نمه دووه . چی زهمانهنه ئانه کوشیا کوشیان ، دهسهڵاتداری گوشداری قسی منو تو نمه کهران .

هیزی شهوی بانگم وهنه گوشی کناچڵهکی ئهسکهی- ره . )ئهسکه) کابرهیوه بی وهی بی ، کهس چهنهش ناڕازی نهوی . خراب نیا ئهگهر چهنی ڕێش چهرمهکا دگای قسهکیتان کهردی یو . دماو حاسڵ بیهی یو دڵی پهی نویسهو '' عهریزه- ی'' من داواکاری شــمه چیش بو پاسه میرزای واتهن مهنیهوش سهرو چهمـی . ڕاتان سهربو چهنی چند یوی خهلکو دهگای مهلــم پهی پۆسو (ئهمنیه- ی) ، عهریزهکهشا پهی بهرم . ئهویتهری کیانم پهی شاری .

کێخا مارف قهدرێ ویرش جه واتهکا مامۆسای کهردۆ ، دماتهر واتش : " مامۆسا خاس فهرماوی ، ئهگهر ئێمه نویسیاو خهڵکیمان دهسو بو خاستهرهن . من ههرچی گنو ویرو قسهکانو( گروبان زهینهلی ) موچرکی گێرام ، جاران چهنیم فره نهرمو نیان بی . بهڵام ئیجاره به تهمامی فاڕیابی ! که قسی کهری دهنگش لهرزی! تهرسی لهشو لارشۆ دیارهبی ؟ نابهلهد پاسه زانی ئیرسو تاتهیش ئینا لامو ؟ گهرهکشا توشو قهر قهشهیمان کهرۆ . پهنا به خودای ههرچی ئاد کهروش ههر ئانه خاسهن . سهوهی زوانو ڕیش چهرمهکانو دهگای مهچهشو ، دماتهر مشورش وهرم .

مارف لی ڕاو یانهی نه ویرو هۆشش لوابی لاو قسهکانو مامۆسای ." کاک مارف تو پهی ههر ههرمانهی لواینی شار کهیفو ویتهن " ئی قسی به دلو کیخای گران کهوتی بی . بهلام لایوهتهرو مامۆسا ڕازی بیهبی ههم عهریزهکهی بنویسو ههم چهنی چن کهسا بلان پهی لاو پوسو(پاسگا) ئهمنیهی . ئینه کهمی دڵه ڕاوکی کیخای و تهرسی گیچهڵ ورهتهی ( زهینهلی) هیور کهریوه .

ئهوله وشکهڵ ی زیاتهر که ژهنهکێش ناسهبی پهنجهمور کهرو باقی پیاکاو دهگای دماو ئانهیه زاناشان ماموسا گنو وهڵیشان بلان لاو مهئمورهکاو حکومهتی ، ڕازی به پهنجهمور کهردهی عهریزهکهی بیهبینی .

(ئهوله-ـ ی) واتهبی " ژهنو زاڕوکهم ڕاس ماچان ، ئیمه حهدمان نیهن دهس وزم لی کارو حکومهتی . ئهمنیه دهسهڵاتدارهن . ئهگهر گنــم شۆنی کوڕهکهو (ئهولهسهنی) ، ئیتر گهورهو وردی ئهشۆ بار کهرم پهی ئهودیمی . وڵات ئهگهر بی حکومهت بو وڵات نیهن . خهڵک دوعا کارهن سایهو حکومهتی گنو سهرو سهرهیش . من گهرهکــم نیا چهنی حکومهتی چهن وه چهنی کهرو " .

کیخا ، ماموسا و سهرجهم پهنج پیا ماقوڵی ، چیرو ئاسمانی ساف و ڕوجیاری بی تین و سهردوسڕی زمسانی نه ، چهنی خرمهو پا هورگرتهی سهرو وهروی ڕچیای ، کهوتی شونی یوتری تا به خیاڵو ویشان ههم پهی داد پهرسای و ههم به یاگه ئاردهی داواکاری گروبان (زهینهلی) ، سهر فهرمانده ی ، به تیری دوی نیشانی پیکان .

ههر پاسه دهگانه دهماو دهم باس بی : " پاسگا ئهمریهش پهی بهرشیهبی ، تا وههاری ئیجازه نیهن کهس پهی تاقیقی پاسگانه بهرشو. واچیابی سهرو دهسورئامان ، ڕاپورتو جمو جول ههرچی ههن پاسگا کیانوش ئهو مهرکهز . گروبان زهینهڵی زوتهر چهمهڕا کیخای بیهن ، راپورتو دهگای دؤ پهنهشان . ماموسا و ڕیش چهرمی دهگای پاسه شان خاس زانان ، ههم پاڵپهشتی ویشان به مهئمورا حکومهتی یاونان و ههم چهنی کیخای داواکاری دهگای و پهی جوری ویشان سهرو کوشیای (ئهسکهی) ، وزان وهرو دهمو دهزگاو دهوڵهتی" .

چهنی ئانهیه کیخا ههلای تهرسی دڵشهنه بی ، بهلام پیسه واچو " ئی ستون تا ئهو ستون فهراحهن '' جاری کهمی ئههوهن بیه بی . جه کیخا ژهنی خهوهرو (یاسین) و چن یوی تهر گهنجهکاو دهگایش پهرسا . دویشان سهرو ڕاویژ و ڕانمونی ماموسای لوای بینی فهقیهتی [ وهنهی عیلم- ی] . چن یویتهر به کاروان سهفهرشان کهردهبی ...

زمسان تهمامیا ، لهشولارو دهرو دهشت و کهشوکو نهفهسی گهرمهشان کێشا ، هانهچهمی کوساران هۆرنیشتی ، نهوروز گوڵ مزانی ئامای وههاریش یاونا . قهدیما واتهنی وههار تاتهو ههژارانهن . سروشت نان بدهو دهس و دڵواز پهی گرد یۆی سفرهی ڕهنگین وزوره ، تا ههرکهس به مهیل و ئارهزو چی نیعمهته فراوانیه پهی وێش هورگوزو .

ههرسات یهکهم ههورو ئاسمانی شریخناش ، ئانه خهوهردارهن پهی شکهست و مهڕیای لهشکهرو دیوی ، زمسان ههر ئا دیوـ ه سامناکه لهشو خهڵکی تهزنو ، جمو جوول بڕهن . سهردا ، بیکاری ، پڕچیای ئاموشوی چهنی دهوروبهری ، ههرهسه ، لافاوه ، هوروژمو جروجانهوهری ئاورای ، پهلاماردای وهرگی ، ڕهقو بیهی ،(کوڵبهر ، ڕاوچێ ، کاروان چی ) . سهربارو گرد ئی موسیبهتا تهقه تفهنگو ئهمنیهی ، بهرتیل و سهرانه ، سوغرهو بیگار پهی پاسگای :

جاری سوتهمهنی، جاری ماڵاو ڕا – و ئاموشو کهردهی ئهمنیهی ، نوره ههسهره پهی باركیشاو پاسگای ! ئیجباری ئیتر با مدرو . ئیساڵ یهری کهسی نامیشان پهی ئیجباری( سهربازی ) بهر ئامینه . خاسهن دوی ئا کهسانه لواینی فهقیهتی [ فهقی ئیجباری ش سهرنیهن ] .

وهختی ( فهرهج ) به ناوهشی مهرد ، تا ساڵی دمایی سجیل ئهحواڵ نامه لی دهگای ( لالو نامدار ) تاتهو فهرهجی سجیله کونهکهش ئاست پهی حهمه کهرهمی که ساڵی وردی تهر بی . عهریزه پهی کیخای ئامهن و نامی فهرهجی- ش ناچهنه .

لالو نامدار ڕازی بـــی بزه قسری بهرتیل کیانو پاسگاو ئهمنیهی ، بهڵام کیخای واتهبی دهگاکی ئیمــه تهنیا یهک سهربازش وهر گنو ڕادهس نیهن . خاتونازداره تا ئیسه یهری جاری نهزرو نیازش بهش کهردهن دویجاری لواینه سهرو پیری بهشکهم حهمه کهرهم گنو وهرو عهفوی ، نهلو ئیجباری .

نه شایهت نامه نویستهی که فهرهج ههژده ساڵی وهڵتهر مــهردهن دادش دا و نــه نهزرو نیازو نازداری ئهدای ـ ش . شیوهن جیاتی شادی زهماندی تهمو مژو خهمیش کیشا سهرو یانهو لاو دهگای . ئهشیا حهمه کهرهم ئی وههاره چهنــی دهسگیرانهکیش زهمانده کهرو ...

وهرهتاوی لهزهتی نی ئهوهڵ وههاری وهرتهوهن و گوشه پاساریش پهی مدرای و گوش دارای گاڵتهو گهپی وهرو مزگی ، وهش کهرده بی . جه ســهراوهندو دهگای دوی تفهنگچیی سهرهشان زنی ، بازارو شوخی و ئاههنگی تهمامیا گر یۆ دڵشان چڵهکیاره : "یانهو کیخای کامهن "؟ ئامینی سهربازگیری . شیوهن کهوت ئهو یانهو لالو نامــداری . ژهنی دهگای یوه یوه ، و دوه دوه گوشه بانو یانهکاوه چهنی زاڕوکاشان دهسشان دابی چیرو چهناکهیره . چند زاڕوی به ههنگوسه تفهنگی سهربازهکان نیشانهو یۆتری دینی !...

کۆتایی بهشو چواری ، چهمهڕای بهشی تهری بێدێ .

25.11.2008 ئاڵــمان ــ سهدێق بــابــا یی