بودایی* .. نهخێرێك بۆ توندوتیژی .... کهمال ههورامی

ههرلهدهوروبهری ئهوسهردهمهی کهتائۆ لهوڵاتی چین سهری ههڵدا لههندستانیش لهدهوروبهری 550 ساڵ . پ،ز . مهتۆلکهیهك لهشاری ( لۆمبیا ) کهئێستا دهکهوێته نێوان هندستان و نیپاڵهوه ، لهخێزانێکی دهوڵهمهند و شازادانهدا بهناوی ( سیدارتا گوتاما ) که پاشتر به ( بودا ) ناسرا ، لهدایك بو . باوکی بهناوی ( سودۆدانا ) سهرۆك هۆزی یهکێك لههۆزه ناودارهکانی هندستان( ساکیا ) بوو .

باوکی سیدارتا وهك خویی زوربهی سهرۆك هۆزهکان بهو هیوایهبوو رۆژێك لهڕۆژان سیدارتا ببێته پادشای ووڵات . بۆ ئهو مهبهستهش ههمو تێکۆشانێکی بۆ به خهرجدهدا ، ههربۆیه ههوڵی دهدا کوڕهکهی لهوانهکانی ( فهلسهفه ، ئاکار ، خوێندنی ڤیداکان ) فێرو بههرهمهند بێت . هاوکات فێری هونهری شهڕیشی دهکرد ، تهنانهت بهسهروسیما و جلوبهرگی شاهانهوه فێری ڕێوڕسومی شاهانهی دهکرد . ههر بۆ ئهو مهبهستهش لهتهمهنی 18 ساڵیدا شازادهی شۆخوشهنگ ( گویاشۆداری ) لێ ماره کرد ، به ده ساڵ پاش ئهو تهمهنهش سیدارتا پهیوهندی هاوسهرایهتی کهپڕبو لهنازو نعمهتی شاهانه ژیانی بهردهوام کرد . لهوهش زیاتر باوکی سیدارتا ئامادهنهبو کوڕهکهی هیچ ناخۆشیهکی ژیان ببینێت. ههر بۆیه بهجۆرێك لهجۆرهکان نهیدههێشت تێکهڵ بهژیانێکی ئاسایی و کۆمهڵایهتی بێت ، لهو ڕوانگهشهوه سیدارتا تاوهکو تهمهنی 28 ساڵی شارهزای ئهو دیوی سهرا و باخچهکهی نهبو ، باشتر بڵێم تاوهکو ئهو تهمهنه ئهودیوی سهرا و باخچهکهی نهدیبو ..

شازاده سیدارتا ، لهخهوێکهوه بهره وگهیشتن به بودایی :

لهتهمهنی 28 ساڵی سیدارتادا ، خواکان لهخهودا دهبینێت و داوای لێدهکهن واز لهژیانی شازادهیی بهێنێت و ژیانی ئاوارهیی بگرێتهبهر . ههروهك لهسهرهتاوه ئاماژهی پێدرا تاوهکو ئهو شهوه ئهودیوی کوچهو سهراکهی نهدیبو .. بهڵام پاش ئهو خهوه بڕیاریدا لهگهڵ گالیسکهچییهکهی بهنێو گهڕهك و شارهکهی و دهوروبهرهکهی بگهڕێت و زانیاری لهسهر خهڵکی بزانێت ..

ههر پاش کهمێك لهچونه دهرهوهیاندا ڕوبهڕوی پیرهمێردێك بونهوه که لهبهر پیری جهستهی ، لهوپهڕی بێهێزیدا بوو . ڕوخسارێکی پڕ چرچولۆچی ههبو .. ئهو کاته لهگالیسکهچییهکهی پرسی ئهوه کێیه بهسهرو ڕێشی سپیهوه ، بهچاوی کزو کوێرو جهستهیهکی بچوکی بێچارهوه ، که بهزهحمهت بههۆی گۆچانهوه دهتوانێت لهسهر قاچهکانی بوهستێت ؟ گالیسکه چییهکه وهڵامی دایهوه : ئهمانه نیشانهی پیرین .. ئهوکات سێدارتا تێگهیشت پیری نیشانهی مرۆڤی بمره ، پاشان پیرهمێردیان جێهێشت و دواتر کهسێکی نهخۆشیان بینی ، لاشهکهی لهپهلوپۆ کهوتبو ، لهبهر ئازار دهیناڵاند .. سیدارتا ، لهگالیسکهچییهکهی پرسی : ئهمهچجۆره مرۆڤێکه ؟ گالیسکهچییهکه وهڵامی دایهوه : ئهمه مرۆڤی نهخۆشه .. خهم زیاتر داگرت .. بۆیه گالیسکهچییهکه ههوڵیدا تاوهکو لهو نمایشه خهمگینانه ههڵبێت ، پهله بکات .. کهچی له پڕێکدا چوار پیاو لاشهی مردویهکیان بهسهرشانهوه بو بهپێشیاندا تێپهڕین .. سیدارتا پرسی : ئهم پیاوانه چی لهگهڵ خۆیاندا دهبهن ؟ گالیسکهچییهکه وهڵامی دایهوه : ئهمه پیاوێکه جهستهی وشك بوه ، ژیان تێیدا باریکردوه ، هزر و بیری خامۆش بوه ، خێزانهکهی و ئهوانهی خۆشیان دهوێت دهیبهن بۆ گۆڕستان .. ئهوکات خهمێکی گران شازادهی داگرت و پڕبو لهههستی هاودهردی بۆ هاوچهشنهکانی .. ئیتر پاش گهڕانهوهی بۆ سهرا ، ئارامی بهڕوخساریهوه نهبینرا و شهوانه دهچویه ناو باخچهکهیهوه . تاوهکو شهوێکیان لهباخچهکهیدا تارمایێکی بینی ، پرسیاری لێکرد تۆ کێیت و لهکوێوه هاتوی ؟ لهوهڵامدا گوتی من زاهیدم و له ماڵهوه ههڵهاتوم تاوهکو ڕێگای ڕزگاری بدۆزمهوه .. ئهمه ههمان ئهو ڕێگایهیه که پێویسته تۆش بیبڕیت ، تێبکۆشه بۆ داواکاریهکهت تا پێی دهگهیت ، بهدوای ڕێگاکهتا بڕۆ تاوهکو پاداشتهکهت وهردهگری ، تۆ دهبیت به بودا، مامۆستا و پێشهوای ئێمه ، ڕوناکی بهجهان دهبهخشی و مرۆڤایهتی له لهناوچون ڕزگار دهکهیت ..

بۆیه ههر پاش ئهم ئامۆژگاری و مژده بهخشینه ی زاهیده ، سیدارتا پاش گهڕانهوهی بۆ نێو ژورهکهی ، زوڵفه شهپۆلدارهکانی تاشی ، جلی شایانی داکهند و جلێکی ههژارانهی پۆشی . ئیتر بۆ ماوهی شهش ساڵ لهکوچه و کۆلانهکاندا ئاواره بوو . ماڵ بهماڵ دهگهڕا و سواڵی دهکرد . زۆرجار له گۆشهیهکدا دادهنیشت و لهڕێگای وهرزشی ( یۆگا ) وه دهچویهوه نێو ناخی خۆی . تاوهکو سهرنجام بهوهش گهیشت که وهرزش ڕێگای ڕزگاری نییه . بۆیه لهوکاتهدا قاپێکی شیربرنجی لهلایهن کچێکهوه پێدرا بو ههڵیگرت و خۆی بهو ڕوبارهدا بهردایهوه کهبهرهو ( یۆدگا ) دهچو ..

لهسهر ژیانی ئاوارهیی بهردهوام بو . لهدێیهکهوه بهرهو دێیکی تر دهچو ، خهڵکی فێری ئاینهکهی دهکرد .. پاش ماوهیهك گهڕایهوه زێدی لهدایکبونی ، لهگهڵ بنهماڵهکهیدا دیداری نوێکردهوه ، بهڵام ههربهو جلوبهرگهوه که جلوبهرگی ههژارانه بو ماڵ بهماڵ دهگهڕاو سواڵی دهکرد ، رێنمایهکانی بڵاودهکردهوه و چاکهی دهکرد ... بهو شێوه ژیانه چل ساڵ تهمهنی بهخهرجدا . تاوهکو لهسهردهمی پیریدا گۆڕهکهی لهکهناری ڕوباری ( هیرانیاڤاتی) لهنێوان دو درهختدا ئامادهکرد . پاشئهوهش دوا وتهی به ( ئاناد ) ی خوێندکاری پێشکهش کرد ، ههر ئهو شوێنهش بویه جێ نزرگهی ..

دوا وتهی :

ئهی ئاناد! ناڵهناڵ مهکه و بێ ئومێد مهبه ، پێویسته مرۆڤ دهست لهههمو ئهوشتانه ههڵگرێت کهخۆشی دهوێن و مهیلی پێیانهوه ههیه .. چۆنه دهبێت ههرشتێکی پهیدا بو زهرورهتی لهناوچونی لهخۆیدا ههڵگرتبێت ؟! چۆنه دهبێت که بونهوهرێکی ئاوها ههرگیز ڕوبهڕوی داهێزران نهبێتهوه ؟! ئهم ڕهوشه ناتوانرێت بگۆڕدرێت . له ڕاستیدا ئهی قوتابی پێت دهڵێم ههمو ئافهریدهیهك لهناو دهچێت ، بهبهردهوامی ههوڵبده ..

کتێبی پیرۆزی بودایهکان لهسێ بهش پێکدێت :

یهکهم : سهبهتهی قسهکان ، ههمو ئهو ڕاستیانهی بودا بهشێوهی وانه پێشکهشی کردون دهگرێته خۆ . ئهم ڕاستیانه شێوهی ئاموژگاری و گفتوگۆیان بهخۆوه گرتوه ..

دووهم: سهبهتهی پرنسیبهکان ، ڕێبازه ئاینیهکان بۆ ڕاهیبه بوداییهکان دهگێڕێتهوه ..

سێههم: سهبهتهی ڕێبازی باشتر ، ئهم بهشه له دو بهشهکهیتر ئاڵۆزتره ، چونکه ئامانجی ڕاڤهکردن و دهستهبهندیکردنی ههمو ئهو ڕهگهزانهیه که مرۆڤێك دروست دهکهن . بهبۆچونی بوداییهکان ئهم بهشه ههمو ئهو رێنمایی و ڕێگایانه دهگرێتهوه که بۆ گهیشتن به ( نێرڤانا ) پێویسته بگیردرێنهبهر ..

ژمارهیهك لهڕانماییهکانی بودا ، سهباره بههزری ناتوندوتیژی :

یهکهم : لهبهر ئهوهی کۆیلهی ڕق و پاڕانهوهیه ، ڕاستیهکان بهشاراوهیی دهمێننهوه ..

دوهم : لهڕێگای چاکهکردنی بهردهوامهوه ، بهرێگای نهمری دهگهین و به هاودهردی و خیرخوازی ڕۆحمان کامڵ دهبین ..

سێههم : کینه لهگهڵ کینهدا ههڵناکات ، بهڵکو کینه لهگهڵ ئهویندا ههڵدهکات ، ئهمه یاسایێکی ههتاههتاییه.

چوارهم : ده شت ههن کردهوهی بونهوهران خراپ دهکهن ، گهر لێیان دورکهونهوه کردهوهیان باش دهبێت . ئهوانهس بریتین له : سێ گوناحی جهستهیی ( کوشتن ، دزی ، زینا ) ، چوار گوناحی زمان ( درۆکردن ، زمانڕهشی ، جنێودان ، قسهی بێمانا ) ، سێ گوناحی ڕۆح ( چاو ، برسیهتی ، ڕق و لادان لهڕێگای ڕاست ) . بودا دهڵێت بۆیه ئهم ئامۆژگاریانهتان دهکهم ، ههرگیز نهکوژی ، بهڵکو ڕهچاوی ژیان بکهی . ههرگیز دزی نهکهی بهڵکو یارمهتی ئهوانی دیکه بدهی تاوهکو سود لهبهری کارهکانیان وهرگرن . خۆت بپارێزه له ههمو جۆره ناپاکیێك و ههمیشه داوێن پاك به . ڕێ مهده هزری خراپ دزه بکاته ناوتهوه و توڕهیی لهخۆت دور بخهرهوه ..

پێنجهم : بهدور لهههمو رقێك ژیاندن تهنانهت لهوانهش که ڕقیان له ئێمهیه ، دهمانگهیێنێته خۆشبهختی ژیان ..

شهشهم : بهجۆرێك ههڵسوکهوت بکهن که هیچ کهسێکتان ئهوی دیکهتان فریو نهدات ، هیچ کهسێك ئهویدیکه به کهم نهزانێت ، هیچ کهسێك لهڕێگای توڕهکردن و نهفرهتهوه ئازاری ئهوی دیکه نهدات ..

حهوتهم : نهزانیك که زانیبوی بودا پهیڕهوی له پرنسیبی ئهوینی بێ سنور دهکات که حوکمهکهی چاکهیه له بهرامبهر خراپه . جارێکیان بودای بینی و جنێوی پێدا . لهبهرامبهردا بودای پڕ له دڵسۆزی تاوهکو نهزانهکه له جنێوهکانی بویهوه لهو پهڕی ئهدهبهوه بهبێ دهنگی و ڕیك لهبهردهمیدا وهستا ، پاشان لێی پرسی ( کوڕم گهر کهسێك ئهو دیاریهیی پێی دهبهخشرێت پهسهندی نهکات ، ئهو دیاریه بۆ کێ دهبێت ؟ پیاوهکه وهڵامی دایهوه : لهو کاتهدا بۆ ئهو کهسهیه که دیاریهکهی پێشکهش کردوه . بودا گوتی : کوڕم تۆ جنێوت پێدام بهڵام من جنێوهکانی تۆم پهسهند نهکردن و هیوادارم بۆ خۆت ههڵیانگریتهوه . ئایا ئهوانه نابنه مایهیی لهناو بردنت ! وهك چۆن دهنگدانهوه هی دهنگه و سێبهریش موڵکی جهستهیه ، بێگومان خراپهش خراپهکاران ئازار دهدات . پیاوهکه هیچ وهڵامێکی نهبو ، بوداش بهردهوام بو ، خراپه خوازی مرۆڤی بهڕێز بێڕێز دهکات ..

گهوههری فهلسهفهی بوداییزم :

فهلسهفهی بودایی لهسهر چوار حهقیقهتی باڵا وهستاوه . ئهوانهش ( حهقیهقتی ڕهنچ ، حهقیقهتی سهرچاوهی ڕهنج ، حهقیقهتی ڕزگار بون لهڕهنج ،حهقیقهتی ڕێگای ڕزگار بون له ڕهنج ) ن .

وهك دهردهکهوێت ، بودا ڕهنجی کردۆته پنتی سهرهکی فهلسهفهکهی و پاشتر تهواوی فهلسهفهکهی لهسهر بونیاد ناوه .

گهر فهلسهفهی بونگهرایی لهڕوانگهی ناتهواوی مرۆڤ لهڕوی ناوهرۆکهوه ، بکاته هۆکار و خاڵی دهسپێك و دهرهچێی فهلسهفهکهی . پاشتر لهرێگای ئهو ویستهوه که مرۆڤهکان دهخوازن خۆیان تهوا و بکهن و ناوهرۆکیان پربکهنهوه ، جوڵه دهکهن و دهرنجام ژیان بهردهوام دهبێت و گهشه و پهره دهسێنێت . ئهوا فهلسهفهی بودایی زۆر له مێژتر وهك ( حهقیقهتێکی ڕهها ) دهیکاته پێشمهرجی بهردهوامی ژیان و وهك هێزێکی بهردهوامی ژیان سهرنجی لهسهر کۆدهکاتهوه . واته بهردهوامی ژیان دهکاته بهرههمی تێکۆشان و ئهو تێکۆشانهش بهرههمی ویستێکه که پهیوهستی دهکاتهوه به خودی تاکگهرایانهی مرۆڤهکانهوه . بهو شێوهیهش که ههمو بونهوهران مهیل و ئارهزوی خودی خۆیان دهکهن ئهو ویسته دهکاته ( سهرچاوهی ڕهنج ) و وهك حهقیقهتێك ئاماژهی پێدهکات . لهبهر ئهوهی ژیان بازنه گهورهکهی جهانه ، بازنهی خود بارتهقای جهان فراوان دهکات و وابهستهی دهکات پێیهوه . پاش ئهوهش ئهو ویسته وهك هێزێکی ڕهها بۆ بهردهوامی ژیان بهسهرچاوهی بونی دهزانێت ، دهیباته دهرهوهی زهمهن و نایخاته ژێربار و کاریگهری مهرگهوه ..

سهبارهت به ڕزگار بون لهڕهنج ، پێمان دهڵێت ( پێویسته حهز نههێڵین ) . حهز له فهلسهفهی بوداییدا تایبهتکراوه به حهزه شههوهتیهکانهوه ، ههر بۆیه بانگێشتی مرۆڤهکان دهکات له ئاکامهکانی چێژ ، خۆپارێزی بکهن تاوهکو خۆیان لهههمو گوناهێك بپارێزن . لهبهرامبهردا پێشنیاری خۆشهویستی بێ سنور دهکات که حوکمهکهی ( چاکهیه لهبهرامبهر خراپهدا ) . بودا ، ڕق و توڕهیی بهجۆرێك به حهزی شههوهتیوه گرێدهدات . پێی وایه توڕهیی زهینی له توڕهیی کردهییدا کۆتایی پێدێت . له ههمان کاتدا هاوشێوهی ڕق و توڕهیی نهیاری ( پاڕانهوه ) ش دهکات . ههر بۆیه ههردوکیان هاوسهنگ و تهریب دهکات و دهڵێت : ( ههر کهسێک کۆیلهی ڕق و پاڕانهوه بێت ، ڕاستیهکان به شاراوهیی دهمێننهوه ) ..

پاڕانهوه ، بهمانای ترسه .. ترسیش ، ههروهك چۆن توڕهیی ، مرۆڤ توشی شڵهژانێکی دهرونی دهکات و دهرنجام زیادهڕهوی لهجوڵه و کردهکاندا لێدهکهوێتهوه لهوێشهوه ڕاستیهکان دهشێوێنرێن ، ههر ئاواش ترس ، مرۆڤ توشی شڵهژان و له دهرونهوه شپرزهی دهکات و دهرنجام له کردهکانیدا کهمایهسی دهکات و ڕاستیهکان دهشێوێنرێن .. لهو ڕوانگهوه بودا ، ڕق بهگهرمترین تا ، ناوزهند دهکات و وهك نهخۆشیهکی مهترسیدار ئاماژهی پێدهکات . سهبارهت به ترس و پاڕانهوهش دهکرێت و ههڵه نییه گهر بهساردترین لهرز ئاماژهی بۆ بکرێت و له فهلسهفهی بودایدا ناوزهند بکرێت ..

کهواته بۆ گهیشتن به فهلسهفهی بودایهت ، پێویسته مرۆڤ هزرێکی دادپهروهرانهی ههبێت . چونکه بهبڕوای بودا نادادپهروهری خودی توندوتیژیه . ناتوندوتیژیش لهفهلسهفهی بوداییدا بهرزترین فهزیلهته . ههر لهبهر ئهمهیه خۆشهویستی بۆ دوژمنهکانی دهچێنێت و لهگهڵ ههمو بونهوهراندا هاودهرد دهبێت .. له کورتیدا دهکرێت بوترێت پهیامی بودا له ( خراپهنهکردن ، چاکهچاندن ، پاککردنهوهی نهفس ) کورت بکرێتهوه ..

بۆ زیاتر تێگهیشتن سهیری ڕانماییهکانی بودا بکه ...

ئهنجامگیری :

جۆری گوزهران و تێپهڕاندنی ژیان لهوسهردهمهی هیندستاندا که بودای تێدا هاتۆته بهرههم تهواو پێچهوانه لهگهڵ شێوه ژیانی بودادا هاتۆتهوه . بهجۆرێك پلهی گهشهی کۆمهڵایهتی لهدوا پلهی هۆزایهتیدایه . واته پایهکانی پهیوهندیه کۆمهڵایهتیهکان لهسێبهری ئهو ڕێوڕسومانهی لهدهرهاویشتهی سیستمی هۆزایهتیهوه سهرچاوهدهگرن بونیاد نراون . فره خوایی و تێکهڵبونی کهشه ئایینیهکان لهگهڵ ژیانی ڕۆژانهدا بهشێوهیهکی بهرفراوان باوبون .. توندوتیژیه هۆزگهراکان و ههژاری و نهخۆشی تارمایێکی ڕهشبون و دیدگای خهڵکی هندستانیان داپۆشیبو ، بهجۆرێك بڕستی توانای بیرکردنهوهی بڕی بوو .. بهکورتی خودی ژیان کرابویه بارێکی نهویسترا و بهناچاری له کۆڵی خهڵکهکهی نرا بو . لهبارێکی ئاوهادا پرۆسهی ژیان و بهدهستخستنی گوزهران نهك ههر ئاسان نهبون بگره بهنزیك ئاستهمیش کرابون ..

کهچی هاوکات ژیان و گوزهرانی ( سیدارتا ) ی ناسراو به ( بودا ) له چڵهپۆپهی نازو نعمهتدا دهگوزهرا و تێپهڕی دهکرد . بهجۆریك لههیچی کهم نهبوو ، ههمو شتێك بۆ ئهو ئاسان و ئاماده بوو ، تهنانهت لهیهك کاتدا دهیان کهس لهخزمهتیدا بون . یهك بهرنامهی پهروهردهیی ههمهگیر بۆ پهروهردهکردن و ڕاهێنانی به ئاراستهی بهرههمهێنانی پاشایهکی شایسته لهکاردا بوو . ئهو شێوه ژیانهی ڕوته له ئازارهکانی ( سهرما و گهرما ، برسیهتی و نهخۆشی ، نه بونی جێگاو رێگا و ژیانی هاوسهرایهتی ، چهوسانهوه و ژیانی ژێر دهستهیی) بهکورتی زۆر بهئاسانی دهیتوانی ههر سێ مهیله غهریزییهکهی مرۆڤ ( مهیلی سێکسی ، مهیلی سامان و ماڵ کهڵهکهکردن ، مهیلی گهیستن بهدهسهڵات ) مومارهسه بکات .

بودا ، ههرچۆنیك و ههر چییهك بێت لهخودی خۆی و لهیهك ساتدا ههڵگری دهیان پرسیار و وهڵامی فهلسهفییه .

یهکهم : وهڵامی ههمو ئهو بیریار و فهیلهسوفانهیه پێداگری ههڵسهنگاندنێکی بابهتی کۆمهڵایهتی دهکهنه پێوهر بۆ سهر ههڵدانی ههمو ئهو بزوتنهوه و تێکۆشانانهی که لهکۆمهڵگهکاندا سهریان ههڵداوه یان سهر ههڵدهدهن . چونکه ئهوان پێیان وایه کهپاش ئهوهی کۆمهڵگهیهك توشی قهیران و تهنگهژه دهبێت ، له ههناوی ئهو تهنگهژانهوه بزوتنهوهیهك بهمهبهستی چارهسهرکردنیان خۆی فۆرمۆڵه دهکات . ئهمهش وهك بیردۆزهیهکی ڕهها ئاماژهی پێدهدهن و دهیکهنه کردهیهکی حهتمی .. لهکاتێکدا گهر بهو پێوهره سۆسیۆلۆژیه سیاسیه بێت ، دهبو بودا لهنێو خهڵکه مهینهتبار و ههژار و بێدهرهتانهکهی هندستانهوه بهاتایه بون ، دهبو بودایهك لهو کهسانه بوایه بهدژی سیدارتا و بنهماڵهکانیان ، خهبات و تێکۆشانی بهگهڕبخستایه . تاوهکو ژیانی خۆیی و هاودهردهکانی باشتر دهکرد و ئاستی گوزهرانی بهره و ههوراز ههڵدهکشاند..

لهبهرامبهریشدا دهبو ئهو ژینگهیهیی سیدارتای تێدا دهژیا ، بیکردایهته دکیایۆرترین کهسی سهردهمهکهی خۆی وبهمهبهستی پاراستنی سامان و دهسهڵاتی ، لهڕابواردن و بهزموڕهزمی شهوانهی ، کوشتوبڕی خهڵکه ههژارهکهی بکردایه .. به کورتی دهبو سیدارتا و بودا دو کهسایهتی جیاواز و لهدو سهنگهری دژ بهیهکدا بونایه .. کهچی پاش ئهوهی ئهو بودایهیی که تاوهکو لهژیاندا بو تهنها جارێك بانگهشهی پێغمبهرایهتی خۆی نهکرد و بهڵام پاش مردنی پهیڕهوانی نهك ههر بهپێغهمبهر بگره بهخوداشیان دهزانی ، ههمان ئهو سیدارتایه بو که به ههمو نازو نعمهتهکان گهیشت بو. بیست و ههشت ساڵ تهمهنی بهو شێوهی باسکرا بهسهر برد . ئهمهش لهیهك کاتدا ههم ڕهخنهیهکی جدیی و ههم وهڵامێکی پێویست و ئهزمونکراوی ههمو ئهو بیریار و فهیلهسوفانهیه که بهشێوهیهکی ڕههاگهرانه پهیوهندی لهگهڵ بابهتگهرێتیدا دهگرن ، میتۆدی بیرکردنهوهیان وابهسته و گرێدراوی بابهتێتی دهکهن . واته ئهوانهی ( بابهتێتی ) ان کردۆته پێشمهرج بۆ بونیادنانی تیۆرهکانیان یان کۆجیتۆی فهلسهفهکانیان.

ههرچهند ناکرێت ڕهچاوی ئهوه نهکرێت ئهو تیۆر و تێزه فهلسهفیانه له مێژودا بۆ زۆر شوێن که ڕاست دهرچون فهرامۆش بکرێت و بههیند وهرنهگیردرێن . بهڵام لهدهرکهوتنی بودادا لانیکهم گهر لهگرنگیشیان کهمنهکاتهوه ئهوا ڕهها گهرێتیان کهمدهکاتهوه و له گهوههری فهلسهفهکهیدا سهرنجی مرۆڤایهتی بۆ ئهوه ڕادهکێشێت که ( زهرورهتی لهناوچونی ههمو شتهکان له خودی خۆیاندایه )..

* بودا ، بهمانای بێداری ههمیشهیی و ڕوناکی تهواو